CÁC PHƯƠNG PHÁP CHIẾT XUẤT THỰC VẬT

CHIẾT XUẤT LÀ GÌ?

Chiết xuất là phương pháp sử dụng dung môi để lấy các chất tan ra khỏi mô thực vật. Sản phẩm thu được sau quá trình chiết xuất là một dung dịch của các chất hòa tan trong dung môi, dung dịch này được gọi là dịch chiết.

Đối với thực vật thường tách chiết các phần như: hoa, quả, lá, thân, rễ, toàn cây, phần trên mặt đất, nhựa,...

CÁC PHƯƠNG PHÁP CHIẾT XUẤT     

Ép lạnh (expression à froid).

Chiết xuất bằng hơi nước (hydrodistillation).

Chiết xuất bằng dung môi (extraction aux solvants volatifs) hay ướp hoa (enfleurage).

 Phương pháp cao cấp hơn là tách hương bằng CO2 (supercritique).

Trong bài viết này, Lan chỉ đề cập đến một phương pháp đơn giản đó là chiết xuất bằng dung môi.

CHUẨN BỊ NGUYÊN LIỆU TRƯỚC KHI CHIẾT XUẤT

Sản phẩm sau chiết xuất được sử dụng trong các sản phẩm làm đẹp như lotion, toner, cream,...nên cần đảm bảo những yêu cầu sau:

- Nguyên liệu có nguồn gốc Organic.

- Nguyên liệu có thể là hoa, lá, thân, cành, củ hoặc rễ.

- Nguyên liệu tươi cần được thu hoạch và rửa sạch, ráo nước. Một số nguyên liệu cần được phơi khô trước khi chiết xuất.

DUNG MÔI DÙNG TRONG CHIẾT XUẤT

Người ta có thể sử dụng nước, cồn, dầu thực vật...làm dung môi để chiết xuất, qui trình thực hiện trải qua nhiều công đoạn phức tạp. Nếu muốn đi sâu tìm hiểu các phương pháp này, bạn có thể tham khảo các tài liệu về chiết xuất dược liệu trong y học.

Trong bài viết này, dưới cái nhìn của một người đam mê mỹ phẩm Handmade và với những nguyên vật liệu sẵn có, Lan chỉ hướng các bạn đến một phương pháp đơn giản, hiệu quả, ai cũng có thể thực hiện. Đó là phương pháp sử dụng Glycerin thực vật làm dung môi.

Bạn có thể tìm mua Glycerin tại các cửa hàng bán nguyên liệu làm mỹ phẩm hoặc các shop nguyên liệu mỹ phẩm online. Còn nguyên liệu như hoa, lá, cành...thì bạn hoàn toàn có thể tự túc đúng không nào...

Dưới đây, Lan sẽ liệt kê những ưu nhược điểm của một vài dung môi chiết xuất, bạn có thể tham khảo. Nếu không hứng thú, bạn hãy lướt đến phần Glycerin nhé.

 Nước

Có thể dùng các phương pháp hầm, sắc, hãm, ngâm lạnh (lượng dung môi gấp 8 – 12 lần nguyên liệu).

Ưu điểm:

- Là dung môi thông dụng dễ kiếm, giá thành sản phẩm sẽ rẻ hơn.

- Dễ thấm vào dược liệu, do có độ nhớt thấp và sức căng bề mặt nhỏ.

- Có khả năng hòa tan muối alcaloid, một số glycosid, đường, chất nhầy, pectin, chất màu, các acid, các muối vô cơ, enzym…

Nhược điểm:

- Có khả năng hòa tan rộng nên dịch chiết có nhiều tạp chất, tạo môi trường cho vi khuẩn, nấm mốc phát triển, dịch chiết khó bảo quản.

- Có thể gây thủy phân một số hoạt chất (glycosid, alcaloid).

- Có độ sôi cao nên khi cô đặc dịch chiết, nhiệt độ làm phân hủy một số hoạt chất.

- Ít được dùng làm dung môi cho phương pháp ngâm nhỏ giọt vì dược liệu khô khi gặp nước sẽ trương nở làm kín các khe hở giữa các tiểu phân, do đó dung môi không đi qua được.

Tùy theo mục đích và phương pháp chiết xuất có thể dùng nước cất, nước khử khoáng, nước kiềm, nước acid, nước có chất bảo quản làm dung môi chiết xuất.

       Ethanol

Với dung môi là cồn có thể sử dụng phương pháp ngâm lạnh, phương pháp ngâm nhỏ giọt (lượng dung môi gấp 6 – 7 lần lượng dược liệu).

Ưu điểm:

- Hòa tan được alcaloid, một số glycosid, tinh dầu, nhựa, ít hòa tan các tạp chất nên có khả năng hòa tan chọn lọc.

- Có thể pha loãng với nước ở bất kỳ tỉ lệ nào, nên có thể pha loãng ethanol thành những nồng độ khác nhau theo yêu cầu chiết xuất đối với từng loại dược liệu.

- Ethanol có nồng độ > 20% có khả năng bảo quản, ngăn cản vi khuẩn, nấm mốc phát triển.

- Nhiệt độ sôi thấp nên khi cô đặc dịch chiết, hoạt chất ít bị phân hủy.

- Ethanol cao độ làm đông vón các chất nhầy, albumin, gôm, pectin… nên còn dùng để loại tạp chất.

- Là dung môi thích hợp với phương pháp ngâm nhỏ giọt vì không làm trương nở dược liệu như nước.

Nhược điểm:

- Dễ cháy, có tác dụng dược lý riêng.

Người ta có thể dùng ethanol được acid hóa bằng các acid vô cơ hoặc hữu cơ để làm tăng chiết xuất.

      Dầu thực vật:

Dầu lạc, dầu vừng, dầu hướng dương,… Có khả năng hòa tan tinh dầu, chất béo có trong dược liệu, độ nhớt cao nên khó thấm vào dược liệu. Để điều chế dầu thuốc, dược liệu cần chia nhỏ và chiết xuất bằng phương pháp hầm ở nhiệt độ 50 – 60″C trong thời gian 3 – 6 giờ. Dầu dễ bị thủy phân và oxy hóa, do đó độ acid tăng và ôi khét sau một thời gian bảo quản.

     Các dung môi khác:

Ether, cloroíbrm, aceton, benzen, dicloethan hòa tan được nhiều chất như alcaloid, nhựa, tinh dầu. Các dung môi này có tác dụng dược lý riêng nên phải loại ra khỏi thành phẩm. Thường dùng để loại tạp chất hoặc phân lập hoạt chất dưới dạng tinh khiết.

     Glycerin:

Có độ nhớt cao nên thường dùng phối hợp với nước và ethanol để chiết

những dược liệu có tanin.

Ưu điểm:

Hạn sử dụng của chiết xuất từ glycerin từ 6 – 8 tháng nhưng chiết xuất từ glycerin có lợi hơn chiết xuất từ cồn thuốc nhiều mặc dù chiết xuất từ cồn thuốc có hạn sử dụng dài hơn (4 – 5 năm).

LƯU Ý:

Glycerin sẽ hút hết nước từ trong thảo mộc và thay thế bằng glycerin vào.

Tỷ lệ giữa nước và glycerin là 50/50.

Dưới đây là một số công thức chiết xuất cho bạn tham khảo:

CHIẾT XUẤT DƯA LEO

Dưa leo chứa 96% nước. Để glycerin có thể thay thế hoàn toàn nước, tức là tỷ lệ giữa nước và glycerin là 50/50.

Ta cần 48,75% dưa leo.

48,75% glycerin.

2,5% chất bảo quản.

THỰC HIỆN

Tiệt trùng dụng cụ.

Dưa leo gọt vỏ và cắt lát thật mỏng.

Cân dưa leo.

Cân glycerin và đổ vào dưa leo được đựng trong bình thủy tinh tối màu.

Thêm chất bảo quản.

Đậy nắp bình và bảo quản nơi tối mát.

1 – 2 tuần đầu khuấy đều hỗn hợp mỗi tuần.

ỨNG DỤNG

Dùng chiết xuất dưa leo để làm mặt nạ, toner, xịt khoáng...

CHIẾT XUẤT HOA HỒNG

Mời bạn tham khảo video dưới đây của cô Rozalia để rõ hơn cách thực hiện.

CHIẾT XUẤT HOA DÂM BỤT

Thực hiện tương tự như chiết xuất hoa hồng.

       CHIẾT XUẤT HOA ĐẬU BIẾC
Video của SheaGhana sẽ hướng dẫn bạn phương pháp chiết xuất hoa đậu biếc một cách chi tiết.